Om de ernst van dit probleem te begrijpen is het belangrijk om in kaart te brengen waar dit gedrag vandaan komt, wat het met Ian doet, en hoe het komt dat hij er niet aan kan weerstaan. In tegenstelling tot wat ik al vaak in sheltiegroepen gelezen heb, is dit niet zomaar met snelle trucjes of handelingen op te lossen. Je kan het gedrag ook niet zomaar afleren of corrigeren Op goed geluk kun je het enkel ombuigen.
Eerst feit : Het achternajagen van joggers, fietsers en auto's is een erfenis van een jarenlange fokgeschiedenis. Generatie op generatie werd de sheltie immers gefokt om snel te reageren op plotselinge beweging, om te verzamelen, te drijven en te controleren. Jogers, fietsers en auto's trilgeren onbedoeld hetzelfde jacht- en drijf gedrag. Niet bij elke sheltie is dit gedrag nog even sterk aanwezig.
Tweede feit : Niet bij elke sheltie die drijven of najagen is de aanmaak van stresshormoontjes even hoog. Bij Ian helaas wel, en dat is dubbele pech. Het kan Ian volledig uit evenwicht brengen, tot lang daarna. Achter joggers en fietsers rennen was eigenlijk zoiets als drugs. Hij kon er volledig van in extase geraken en het ook niet van zich af zetten. Hoe vaker hij de kans had om ergens achter te lopen, hoe sterker die extase ook werd. En aangezien het in het begin vaak misging was hij al serieus verslaafd.
Hem aangelijnd of tegenhouden maakte het zelfs nog erger. Het gaf serieus wat uitvalgedrag die soms te vergelijken was met complete hysterie. Het gevolg van frustraties en gebrek aan zelfbeheersing. Zijn gedrag was letterlijk vergelijkbaar met een drugsverslaafde die begon te flippen omdat hij zijn drug niet kreeg. Ik heb het nooit bij eerdere honden gezien dat frustratie en opwinding zulke extreme vormen konden aannemen. Die opwinding en frustraties werden ook steeds sterker omdat ik in het begin niet altijd de mogelijkheden en kennis had om hier gericht mee aan de slag te gaan.
Zelfs met de hulp van een gediplomeerd gedragsdeskundige is het me niet gelukt. In het begin was het echt pompen of verzuipen. Ik kan de tijd niet terugdraaien, maar ik kan het mezelf ook niet blijven verwijten. Ik heb alles in het werk gesteld om Ian's drijfveren en het uit balans gaan te begrijpen en gezocht naar een manier om daar evenwicht in te brengen. Als de remedie (hem aangelijnd houden) even veel problemen kon veroorzaken als het probleem zelf, sta je met je rug tegen de muur. Het was ook mede hierdoor onmogelijk om met een lange sleeplijn te gaan werken. Ian bleef gaan en niets hield hem tegen..
Derde feit : Ian's extreme opwinding komt niet enkel uit het willen Herderen of achternadagen, maar hij ervaart ook enorm veel euforie van het rennen zelf. Hij kon dus identiek dezelfde euforie ervaren zonder ergens achter te lopen. Dat was bizar, maar ook wel een beetje mijn geluk, want ik heb die euforie in omgekeerde zin gebruikt in het aanleren van de recall en het aanleren van impulscontrole.
Maar gek was het wel, dat hij heuvelachtige, bochtige bospaadjes kon ervaren als een soort van rollercoaster en hij zichzelf letterlijk "gelukkig" liep tot volledige extase waar je hem niet zomaar uit kreeg en nog urenlang bleef nazinderen. Ook in andere situaties is het opvallend dat vooral het rennen een probleem was. . Alle feiten bij elkaar maakte dit alles tot een complex geheel, maar bood absoluut ook mogelijkheden. Ik heb op basis daarvan mijn eigen weg hierin gezocht. Niet persé het ideale voorbeeld voor andere honden, maar wel iets op Ian's maat.
Mijn aanpak
1) Management : Ik moest gewoon vermijden dat het fout ging en aangezien ik de lange sleeplijn niet meer durfde gebruiken werd ik erg selectief op de plekken waar ik met Ian kwam. Het was gewoon logisch dat ik moest vermijden dat Ian nog veel succeservaringen opdeed. Dit was mijn grootste uitdaging. Ook mijn grootste frustratie als het misging. Mijn management draaide dan ook vooral om de afstand groot genoeg houden en zo veel mogelijk succeservaringen opdoen. Omdat Ian ook innerlijk uit balans ging ben ik heel veel in zijn leven gaan managen om hem innerlijk in balans te houden. Voldoende rust na actie, dus vaste slaap overdag (voor zover dat mogelijk was). In begin verliep die moeizaam en heb ik veel inschattingsfouten gemaakt. Maar ook hier geldt dat opgeven gelijk staat aan falen. Dus roeien met de riemen die men heeft.
2) Het werken aan een goede recall : Uiteraard volstaat een recall absoluut niet, maar een sterke recall is wel een must. Ik heb zeer intensief aan een goed recall gewerkt, en dat ook nooit opgegeven of me laten afschrikken door moeilijke omstandigheden die ik nog te overwinnen had. Opgeven staat gelijk als bij voorbaat falen. Ik ben dus blijven roeien met de riemen die ik had.
3) Impulscontrole. Niet enkel met eenvoudige oefeningen, maar uiteindelijk met renspelletjes te introduceren. Als hij het zo leuk vond om overal achter aan te gaan, kon hij het evengoed leuk vinden om achter mij aan te gaan. In het begin deed ik heel eenvoudige dingen. (Ian op me toe laten lopen) tot steeds meer uitdagendere zaken. Van hem weglopen terwijl hij moest wachten en ook dit opbouwend tot ik steeds verder van hem weg kon lopen. Zijn beloning was dan dat ik hem uiteindelijk riep, en hij dus in volle vaart achter me aan kon. Dit deed ik uiteindelijk ook met de fiets (in een veld). Zelfde principe. Ik dreef die tijd van stilstaan ook langzaam op en als beloning liet ik hem uiteindelijk op me afkomen. Het was een spelletje dat we dagelijks speelden, en waarbij we ook de omstandigheden steeds opdreven. Later kwam daar ook het stoppen tijdens het lopen bij. Ik had echt geluk dat Ian dit enorm graag deed. Hij vond het even leuk als een balspel en het betekende ook veel voor onze onderlingen verstandhouding.
Bij honden die achter joggers en fietsers lopen wordt wel eens geadviseerd om zulke situaties in scene te zetten en andere mensen voor jogger en fietsers te laten spelen. Een goed idee, maar mijn idee was om ook een eigen rol te hebben in het bevredigen van Ian's grootste passie. Ook al had ik vooraf geen idee of dit ooit wel zou werken. Ian doen ervaren dat ik even interessant en boeiend kon zijn als een jogger of fietser heeft uiteindelijk wel zijn vruchten afgeworpen. Al heb ik daar enorm hard voor moeten werken. Zeker omdat ik na mijn ziek zijn, moeilijk kon lopen. De fiets werd dan een mooi alternatief.
En de leukste anekdote van dit alles ? Op een gegeven moment brak er een onweer uit. Ik zette het op een lopen, maar hield er op dat moment geen rekening mee dat Ian dat als ons gebruikelijke spelletje aanzag en dus bleef staan, in afwachting dat hij werd geroepen. Ik kreeg het gelukkig snel door. Het was grappig en zielig tegelijk. Hij stond er bloed serieus in de gietende regen. Hij werd vet beloond doordat ik hem dan toch riep. En dan maar snel naar huis.
5) grenzen blijven verleggen. Ik begon allerlei andere uitdagingen te verzinnen. Zo liep Ian ook graag achter wegvliegende vogels op een dijk. Ook hier ben ik het afstoppen gaan oefenen. Eerst stopte ik hem meteen als hij nog maar de intentie had, tot ik hem uiteindelijk gewoon liet gaan, om hem al lopende af te stoppen. Ook deed ik dit met auto's aan de overkant van een kanaal. Het werden spelletjes wat Ian graag deed, en die me de kans gaven om het echte leven (de joggers, fietsers en overige verkeer) beter aan te kunnen. Niet enkel door Ian te leren stilstaan bij beweging van iets uit zijn omgeving, maar ook als hij zelf al in beweging was. Op deze manier heb ik hem leren schakelen van automatische reacties naar bewust kiezen. Het heeft geloond !
Uiteraard ontneemt dit alles bij Ian niet de drang om overal achter te gaan. Die drang is eerder genetisch en krijg ik er ook niet uit. Dat is de realiteit. Als bij Ian de verleiding dan al eens te groot was, had ik uiteindelijk wel wat mogelijkheden gecreëerd om zijn acties te onderbreken en hem te doen terugkeren.
Andere shelties doen agility of flyball, en Ian deed renspelletjes met allerlei varianten en opdrachten. Naast het feit dat hij het leuk vond, was het voor mij gewoon zeer nuttig. Ik kon er situaties mee rechttrekken die ik niet altijd kon vermijden. Ian was gelukkig ook fier op zijn eigen succesjes en hij deed niets liever om met die succesjes uit te pakken. Het was een krachtige motivatie dus kon ik verder blijven evolueren tot Ian gewoon steeds beter en beter werd.
6) Blijven oefenen : Tijdens wandelingen bleef ik werken aan zijn goed fatsoen door hem niet enkel bij me te roepen als het nodig was, maar hem ook allerlei opdrachtjes aan te leren vanop afstand. In het begin werkte ik met commando's. Uiteindelijk werden veel zaken een automatisme of gebruikte ik lichaamstaal om hem iets te laten doen. Ook dat had weer een verassend effect. Ik kan Ian naar me toe halen, naast of voor me laten zitten of laten blijven, zonder dat ik één woord moest zeggen. Naargelang hoe ik mijn voeten of handen hou weet Ian zijn opdrachtje.
7) Spontaan inchecken altijd belonen : Wanneer Ian uit zichzelf bij me incheckte werd dat altijd rijkelijk beloond. Eigen initiatief werkt beter dan een opdracht. Het verstevigt ook de aandacht voor het baasje. Iets waar shelties van nature al strek in zijn en wat ik dus heb gebruikt en verder heb gestimuleerd. Ian is op die manier erg op mij gericht, wat ook enorme voordelen heeft.
8) Alternatieven bieden : Aangezien rennen Ian zijn passie was zijn mijn renspelletjes een mooi alternatief geweest. Maar ook door het doen van hersenwerk en het aanleren van trucjes heb ik Ian alternatieve geboden die zijn werklust te goede kwamen. Zo werd zijn aanleg niet geremd maar gaf ik hem andere mogelijkheden.
Uiteindelijk ben ik op een punt gekomen dat Ian schijnbaar geen behoefte meer heeft om achter wild, joggers of fietsers aan te gaan. Ik ben EINDELIJK boeiend genoeg voor hem. Hier ben ik enorm trots op. Ik loop er zelfs van naast mijn schoenen. Zelfs ingrijpen (terugroepen, afleiden met opdrachtjes of commando's) is niet meer nodig. Het heeft me eerst twee jaar gekost om Ian, mits mijn ingrijpen, op het rechte pad te houden. Tot nu uiteindelijk zelfs ingrijpen niet meer nodig is. Misschien heb ik heel wat onzinnige dingen gedaan om tot dit punt te komen en er zal altijd wel iemand beweren dat het beter of sneller had gekund.
Wanneer ik door de polders loop en andere hondenbezitters ontmoet, zie ik echter dat een ander het helemaal niet beter doet. Er worden vooral veel excuses opgesomt waarom een hond niet komt of ergens achter loopt, en daar leggen mensen zich ook gewoon bij neer.
Het is ook niet voor het koekje dat een hond telkens naar je terugkeert, en al zeker je niet je ego of je gezag ! Volgens mij moet je gewoon de moeite waard zijn voor je hond, waardoor je al zijn verleidingen overtreft. Elk onderdeeltje in de weg daarnaartoe is belangrijk. Misschien heb ik daarbij ook gewoon een dosis goed geluk gehad. Toch geniet ik met volle teugen van dit geluk. Er is niets zaliger dan met een gerust hart te kunnen wandelen, en te kunnen vertrouwen op het feit dat Ian alles en iedereen keurig met rust laat. Het is zalig !
Ik zie dit lange traject dan ook als geslaagd.
Hieronder enkele filmpjes
Filmpje 1 uitleg Dit is gewoon een voorbeeld filmpje van hoe Ian zichzelf gelukkig rent en er zichzelf ook compleet in verliest. Voor alle duidelijkheid, de situatie is prikkelarm, er zijn geen joggers of fietsers en we zijn er compleet alleen. Hier loopt hij dus opgewonden door het kronkelend paadje en heeft zo wat de kolder in zijn kop. Het zijn niet de gekke vijf minuten want dan loopt hij anders ! De enige reden was dat we op een kronkelend bosweggetje liepen. Wat hij dan vaak deed was gewoon het weggetje op en af lopen, ons voorbijlopen en ook in de andere richting het weggetje afrennen. Zijn opwinding was best wel hoog, en dat hoor je ook. De reden waarom Ian hier een oranje regenjasje draagt was om dit soort euforie iets te temperen. Het regenjasje had bijna het zelfde effect als een thundershirt. Wanneer we Ian hier zouden aanlijnen dan was zijn gedrag aan de lijn moeilijk beheersbaar en kon je ook moeilijk tot hem doordringen. Kwestie van een idee te hebben wat het betekend als neurotransmitters uit balans gaan. Met dezelfde energie als dit( of zelfs nog erger) , liep Ian helaas ook achter joggers en fietsers.
Filmpje 2 uitleg Hier een voorbeeld van Ian'die zichzelf compleet verliest in zijn eigen opwinding, ondanks de prikkelarme omgeving. Uiteraard hadden we niet altijd het geluk dat we Ian zomaar wat konden laten uitrazen. Zoals hier. Terwijl Ian van ons weg rent, zagen we fietsers onze kant (en dus ook die van Ian) uitkomen. Een fietser die daar trouwens niet eens mag rijden ! Een omgekeerde situatie want Ian loopt eigenlijk een fietser tegemoet die op hem toe rijd. Dit was de eerste keer dat we dit voor hadden en ook Ian is een beetje verrast dat er iets hem tegemoet komt. (ipv dat hij ergens achter loopt). En dan ontstaat er bij ons toch wel effe paniek. En paniek is zelden een goede raadgever.
We riepen Ian een aantal keer, terwijl we van hem weg liepen, om hem nog sneller te motiveren om naar ons te komen. Ik ben gestopt met filmen en we zijn van hem weg gerend, waardoor Ian wel gewoon onze kant op kwam (met die fietser achter hem aan. Gelukkig was hij tijdig bij ons.
Filmpje 3 uitleg : Dit filmpje is een rechtstreeks vervolg op het vorige filmpje. Hier hadden we Ian dus gelukkig net bij ons, nog voor de fietsers er waren. Je ziet hoe hoog zijn opwinding opgelopen is op dat moment. Hij piept en je ziet totaal geen innerlijke rust. Omdat er aan weerszijde begroeiing was, konden we ook niet uit de situatie gaan. Daarom hield mijn man hem vast. Hadden we hem gewoon aangelijnd, dan zou hij gaan uitvallen. zijn opwinding is hier niet veroorzaakt door de fietsers, maar zeker ook door het rennen zelf. Je kan zulke opwinding niet zomaar "uitzetten". Vandaar dat we hem gewoon vast houden (om ongelukken en het uitvallen te vermijden).
Filmpje 4 uitleg In dit filmpje was Ian keurig (onaangelijnd) bij me blijven zitten. Tot de verleiding toch te groot werd en hij alsnog achter de fietser aangaat, die op dat moment al bijna helemaal uit het gezichtsveld is verdwenen. Ja, het ging soms nog wel eens mis. Als je goed kijkt zie je de fietser in de verte nog rijden (was dus al ver weg toen het Ian te veel werd). Ik roep hier Ian niet meteen terug omdat de fietser al zo ver weg was en Ian er dan meestal niet echt meer achter gaat. Maar ik had me vergist. Gelukkig kon ik de situatie toch nog redden en Ian terugroepen. Hij doet dat ook meteen. Alleen is zijn opwinding op dat moment nog te groot en beloond hij zichzelf met nog een spurtje de andere kant uit. Ook dat kon gebeuren.