Onderschat nooit de krachtige invloed van emoties op gedrag !
Liselot Boersma
Een lichaam (dat van dieren of mensen) heeft voorzieningen om snel tot actie te komen en het zijn de hormonen en neurotransmitters die dat ook mogelijk maken.
Neurotransmitters en hormonen zijn stofjes die de hond aanzetten tot actie, en dat doen ze als de homeostase (het evenwicht) veranderd. Dat gebeurd niet enkel bij levensbedreigende situaties maar iedere keer wanneer er sprake is van stress. Zowel op fysiek als emotioneel vlak en zowel positief als negatief.
De vraag of stress wordt veroorzaakt door een disbalans in de neurotransmitters, of dat die disbalans wordt veroorzaakt door stress, blijft nog een kip-en-het-ei verhaal. Het zou ook goed kunnen dat daar een wisselwerking in bestaat. Het is een complexe materie die mijns inziens niet tot in de allerkleinste details moet worden uitgespit om hondengedrag beter te begrijpen.
Toch vind ik dat elke hondenliefhebber er zich van bewust moet zijn dat gedrag niet enkel ontstaat door ervaring of leerprocessen, maar dat gedrag vooral een emotionele kwestie is waarbij stresshormonen en transmitters een belangrijke rol spelen.Mede daarom zijn lichaamstaal en stresssignalen een belangrijk aandachtspunt. Wanneer een hond veel stress ervaart is je hond uit balans. Niet alleen qua humeur of gedrag, maar ook in zijn brein en zenuwstelsel.
In de rubriek "gevoelige Britse herders" wordt de invloed van neurotransmitters ook even aangehaald. Hoewel daarin de sheltie niet vernoemd werd mag je er zeker van zijn dat er hier en daar nog sheltie's zijn die qua gevoeligheid mee op deze lijst thuishoren. En Ian is zeker zo een hond die op die lijst thuis hoort. Net als enkele andere shelties die ik inmiddels heb leren kennen en die in deze website herkenning vonden.
Ian zijn gevoeligheid was meer dan gemiddeld en sprong ook meteen in het oog bij Anouck.
Als je een gevoelig hondje hebt wiens neurotransmitters snel uit balans gaan ervaar je dat je tegen de wetten van moeder natuur geen "eenvoudig trainingswerk" kunt stellen.
Ik heb een lange weg afgelegd om Ian min of meer in balans te krijgen, en dat was geen kwestie van een bepaalde training of methode maar meer eenkwestie van begrijpen wat die gevoeligheid met hem deed. Door iets te begrijpen kom je natuurlijk niet persé tot de oplossing.Maar het zorgt er wel voor dat je naaroplossingen gaat streven die niet langer voorbijgaan aan het emotioneel welzijn van je hond.
Nancy Martens
Hierbij extra informatie over deze disbalans :
Disbalans in neurotransmitters bij honden is iets wat veel minder “abnormaal” is dan vaak gedacht wordt. Net als bij mensen schommelt de chemie in het brein van een hond voortdurend. Slaap, voeding, stress, beweging, hormonen, leerervaringen en zelfs het weer kunnen invloed hebben op de balans tussen verschillende neurotransmitters. Dat betekent dat élke hond regelmatig kleine verschuivingen in die balans ervaart — dat is een normaal biologisch proces.
Wat zijn neurotransmitters?
Neurotransmitters zijn chemische boodschappers in de hersenen. Ze zorgen ervoor dat zenuwcellen met elkaar kunnen communiceren. Enkele belangrijke neurotransmitters bij honden zijn:
Serotonine – betrokken bij stemming, impulscontrole en emotionele stabiliteit.
Dopamine – speelt een rol bij motivatie, beloning en leerprocessen.
Noradrenaline – activeert alertheid en stressreacties.
GABA – werkt remmend en helpt het zenuwstelsel tot rust te brengen.
Cortisol (strikt genomen een hormoon, maar nauw verbonden met stressprocessen) – ondersteunt het lichaam bij omgaan met spanning.
Deze stoffen werken nooit los van elkaar. Het is een dynamisch evenwicht.
Waarom zijn sommige honden gevoeliger?
Sommige honden hebben van nature een gevoeliger zenuwstelsel. Dat kan genetisch bepaald zijn, maar ook beïnvloed worden door vroege ervaringen. Bij gevoelige rassen — denk bijvoorbeeld aan een Shetland Sheepdog — zien we vaak een sterke prikkelgevoeligheid. Dat betekent niet dat er “iets mis” is, maar wel dat kleine verstoringen in het evenwicht sneller merkbaar worden in gedrag.
Bij een hond met een robuust zenuwstelsel herstelt de balans na een spannende gebeurtenis relatief snel. Bij een gevoelige hond kan het stresssysteem langer geactiveerd blijven. Als bijvoorbeeld noradrenaline en cortisol langdurig verhoogd blijven, kan dat leiden tot:
verhoogde waakzaamheid
schrikreacties
vermijdingsgedrag
sneller overprikkeld raken
moeite met herstel na spanning
Op zo’n moment spreken we niet per se van een ziekte, maar van een tijdelijke neurochemische disbalans.
Gedrag wordt bepaald door emoties
Gedrag komt niet “uit het niets”. Het wordt altijd voorafgegaan door een emotionele toestand. Emoties zijn in feite lichamelijke en neurologische reacties op een situatie.
Bijvoorbeeld:
Een harde knal → stijging van noradrenaline → emotie: schrik/angst → gedrag: verstijven of vluchten.
Een bekende stem met vrolijke toon → dopamine en oxytocine stijgen → emotie: verwachting/plezier → gedrag: kwispelen en toenaderen.
Met andere woorden: neurotransmitters vormen de biologische basis van emoties, en emoties sturen gedrag aan.
Belangrijk om te begrijpen is dat gedrag dus geen bewuste “keuze” is in de menselijke zin van het woord. Het is een uiting van een onderliggende emotionele staat die mede bepaald wordt door neurochemische processen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Bij een hond die herhaaldelijk spanning ervaart zonder voldoende herstel, kan het stresssysteem chronisch geactiveerd blijven. Hierdoor kan de balans tussen remmende (zoals GABA en serotonine) en activerende systemen (zoals noradrenaline) verschuiven. De hond reageert dan sneller, heftiger of langduriger op prikkels.
Voor gevoelige honden is daarom belangrijk:
voldoende rust en herstelmomenten
voorspelbaarheid en veiligheid
geleidelijke blootstelling aan prikkels
positieve leerervaringen die dopamine en serotonine ondersteunen
vermijden van overweldigende correcties die het stresssysteem verder activeren
Het doel is niet om emoties “weg te trainen”, maar om het zenuwstelsel te helpen reguleren. Wanneer de emotionele basis stabieler wordt, volgt het gedrag vanzelf.
Wie gedrag wil begrijpen, kijkt dus niet alleen naar wat de hond dóet, maar naar wat hij vóelt — en achter dat gevoel zit een verfijnd, voortdurend bewegend samenspel van neurotransmitters.
